แห่เจ้าพ่อ-เจ้าแม่ปากน้ำโพ

แห่เจ้าพ่อ-เจ้าแม่ปากน้ำโพ

เป็นประเพณีหนึ่งของกลุ่มคนจีนที่อพยพมาตั้งหลักแหล่งอยู่เป็นจำนวนมากบริเวณปากน้ำโพ จังหวัดนครสวรรค์ ซึ่งเป็นเมืองที่มีความอุดมสมบูรณ์และเป็นชุมทางการค้าสำคัญระหว่างภาคเหนือกับภาคกลาง ชาวจีนที่เข้ามาอยู่ที่นครสวรรค์มีหลายกลุ่ม ทั้งแต้จิ๋ว ไหหลำ ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง และแคะ และเนื่องจากชาวจีนเป็นผู้ที่ยึดมั่นในประเพณีและความเชื่อดั้งเดิมอย่างเคร่งครัด จึงได้นำขนบธรรมเนียมประเพณีและพิธีกรรมความเชื่อของตนเข้ามาถือปฏิบัติด้วย โดยเฉพาะความเชื่อเรื่องเทพเจ้า ได้สร้างศาลเจ้าเพื่อประดิษฐานรูปเคารพ และใช้เป็นที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาตามความเชื่อของตน ชาวจีนนิยมเซ่นไหว้ที่ศาลเจ้าในเทศกาลสำคัญ เช่น ตรุษจีน หยวนเซียว เช็งเม้ง ขนมจ้าง สารทจีน ไหว้พระจันทร์ กินเจ และไหว้เจ้าประจำปี โดยเฉพาะเทศกาลตรุษจีนซึ่งถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ และเป็นเทศกาลที่สำคัญของการบูชาเทพเจ้า เพื่อความเป็นสิริมงคลในปีที่จะมาถึง รูปแบบและเนื้อหาของการจัดงาน มีทั้งพิธีกรรมและการละเล่น ในส่วนของพิธีกรรมนั้น มีการสร้างศาลเจ้าชั่วคราว เพื่อเป็นที่ประดิษฐานเจ้าพ่อ-เจ้าแม่ที่จะอัญเชิญมา โดยในตอนเย็นก่อนที่จะอัญเชิญเจ้าพ่อ-เจ้าแม่มาประดิษฐาน จะมีการนิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์และเลี้ยงพระก่อน เมื่ออัญเชิญเจ้าพ่อ-เจ้าแม่มาแล้ว ก็มีการเซ่นไหว้เพื่อขอพรและแก้บน มีการประมูลของมงคลของเจ้าพ่อ-เจ้าแม่ ที่คณะกรรมการจัดหามา เพื่อหารายได้เข้าศาลต่อไป วันแห่เจ้าตรงกับวันขึ้น 4 ค่ำ เดือน 1 ของจีน ซึ่งจะตกราวเดือนมกราคมหรือเดือนกุมภาพันธ์ มีขบวนแห่การเชิดสิงโต เอ็งกอพะบู๊ ล่อโก๊ว และขบวนดนตรีของจีน ขบวนสาวพรหมจารีย์ และที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคือการแห่มังกรทองข้ามแม่น้ำที่ปากน้ำโพ ส่วนการละเล่น จะมีการจัดริ้วขบวนและการละเล่นพื้นเมืองต่าง ๆ แบบจีนเข้าร่วมขบวนแห่ เช่น การเชิดสิงโต ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แห่งความกล้าหาญ มั่นคง สูงศักดิ์ และการละเล่นที่เกี่ยวพันกับความเชื่อและตำนานพื้นบ้านของชาวจีน เมื่อ พ.ศ. 2506 มีการนำมังกรทองเข้ามาร่วมขบวนแห่ เพราะถือว่าเป็นสัตว์สิริมงคลนำโชคลาภมาให้ จนกลายเป็นหัวใจของประเพณีในปัจจุบัน และในขบวนแห่ก็มีขบวนการแสดงอื่น ๆ อีกมาก เพื่อสร้างความคึกคักและสวยงาม

ศรีศักร วัลลิโภดม และคณะ.(2544). โครงการวิจัยเรื่องประเพณีสิบสองเดือน : พิธีกรรมที่เปลี่ยนไป. (2544). กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษวิทยาสิรินธร.